Надо ли ставить памятники марийским святым?

Почитание марийских святых

Знак марийских традиционалистов - тамга на горе Чумбылат. Фото: Юрий ПоповТем и богата наша Земля, что на ней живут разные народы со своим языком, своими обычаями, традициями, есть у каждого из них свои верования. Среди многонациональных народов марийцы сумели сохранить до сегодняшнего дня самую древнюю на земле веру – почитание и поклонение силам природы.

Именно сохранение обычаев и традиций помогает народу обогащать свою культуру. В сложных жизненных ситуациях марийцы идут на лоно природы — в божий храм — и обращаются своими молитвами к Богу, ведь для них именно природа является источником живительной силы.

Каждый год на горе Чумбылат в Кировской области проходят всемарийские моления и с каждым годом паломников посещать это священное место становится все больше и больше. Чумбылат повсеместно известен под именем Курык Кугыза, Кугурак, Полемдрук. Паломники с верой обращаются к Курык Кугыза с просьбой уберечь от зла и болезней, различных природных катаклизмов, помочь в добрых делах. Марийцы приносят в жертву Курык Кугыза в качестве даров домашних животных, птиц и ритуальную пищу.

На этой священной горе установлены символы марийской традиционной религии, с орнаментами природы, но не облик человека. В последнее время мы часто слышим призывы поставить в городах и районных центрах памятники марийским святым. Но с этим никак нельзя согласиться, так как возникнет много вопросов и проблем. Во-первых, мы не знаем ни внешнего облика Курык Кугыза, ни его телосложения, поэтому не понятно, как он должен будет выглядеть.

Во-вторых, марийцы очень трепетно относятся к чистоте и гармонии в природе, поэтому хорошо понимают, что нарушение этой гармонии приведет к разрушению будущего. Мы являемся частью природы, благодарим Бога за то, что можем пользоваться природными богатствами и должны думать о новом поколении. Если мы будем ставить памятники нашим Святым, то не придем ли мы к потере святости? Ведь Курык Кугыза (Полемдрук) является Святым, посланником природного божества.

Марийская традиционная религия прошла трудный и тернистый путь, преодолела гонения и в настоящее время уравновесила свое отношение к молениям на лоне природы, и поэтому призывы к установлению памятников на общее обозрение являются лишними.

Что нам дадут каменные изваяния, ведь в момент моления в святой роще укрепляется связь человека с природой. Между людьми начинают преобладать силы добра, любви и взаимопонимания. Именно они являются самыми важными для мирной жизни на земле. Великие силы природы вымывают болезни и тяжести из тела, и наполняют их силой и здоровьем.

В.М.Мамаев
Глава общины «Марий кумалтыш»
Сернурнурского района Республики Марий Эл

46 комментариев

Filed under Статьи

46 responses to “Надо ли ставить памятники марийским святым?

  1. Аноним

    такое ощущение что авторы статей для Мариувер сговорились одновременно освятит темы марийской культуры, веры, традиций, истории и происхождения. правильно, надо читать всё, запоминать. политики а то много чтото стало.

  2. Оласе

    Южо кугу кумылан руш марий-влакым игылтын тыгерак ойла: “Те черемис-влак чодыраште иленда да чодыралан кумалында, садлан чодраштыдак илыза да шке Юмыланда туштак кумалза”. Возышынат тӱҥ шонымашыже тыгаяк огыл мо? Мый вот олаште илем, ни вольыкым ом ончо, ни мӱкшым ом кучо, ни пырчым ончен ом кушто. А те чимарий-влак мылам лач вольык, мӱкш, шурно перкем вел йодаш темледа да кажне гана Юмылан кумалаш чодыраш кайыман да эше вольыкым тидлан пуштман. Но мыйын вольыкым пуштмем ок шу. Молан тыгай акрет годсо, таче кечылан келшыдыме Юмын йӱлаже мылам кӱлеш? Молан марий лач чодыраште гына илышаш да кумалшаш? Оласе культурыжым мо негызеш ыштыман? Марий шнуй-влаклан, йомакысе, легендысе талешке-влаклан тӱрлӧ шарныктыш-влак пеш кӱлыт. Молан шнуйым лач айдеме семын ончыктыман? Лиеш вет Чумбылат курыкышто улшо сынан ала-могай тамгам але вес абстрктле шарныктышым ышташ.

  3. ЮРИЙ САЛИМГАРЕЕВ

    Язычество туняумбалне пеш шуко верыште уло,МАРИЙ ВЛАК ДЕН ГЫНА ОГЫЛ.РОССИЙЫШТЕ МАРИЙ -ВЛАКЫН ТУН РЕЛИГИЙЖЕ.ЯПОНИЙЫШТАТ УЛЫТ ЯЗЫЧНИК-ВЛАК.ТЫГАЙ РЕЛИГИЙ ДЕЧ ВОЖЫЛАШ ОК КУЛ,НАОБОРОТ КУАНАШ И АКЛАШ КУЛЕШ,ЧТО МЕМНАН КАЛЫКЫМ ИКТАТ ТОШКАЛ ПЫЗЫРЕН КЕРТЫН ОГЫЛ!!!

  4. АНОНИМ

    И это пишет глава Общины? Или это Мочаев за тебя написал, еще и денег приплатил за то, что присвоил его идею себе? Стыд! ПОЗОР «МАРИЙСКОМУ КАРТУ» ! ЕШКИНЫ КОТЫ нужны? Мученику ЛЕОНИДУ НУЖНЫ??? ПРИНЦАМ МОНАКО НУЖНЫ? 12 АПОСТАЛАМ НУЖНЫ?
    ЗА ЧТО ТЫ ТАК- МАРИЙЦЕВ- МАМАЕВ НЕНАВИДЕШЬ? ЗА ТО, ЧТО МАРИЙЦЕМ родился? или МАЛО денег платят за ТВОЕ ПРЕДАТЕЛЬСТВО своего НАРОДА?

  5. Аноним

    Ош Туня Ош Поро Кугу Юмо! Чумбылат Курык Кугыза! Мамаев гай коштражым, да тудын шенгелне шогышо Окса мешак-шамычым, Кугу Тӱтан Мардеж дене, Шучко Поран да Мари Калыкын Виян ШОМАКШЕ дене тиде сайт гыч веле огыл Сылне Мари Мландына гыч шӱкал кудалте. Алал лийже!

  6. Дополняю

    Тем и богата наша Земля, что на ней живут разные народы со своим языком, своими обычаями, традициями, есть у каждого из них свои верования.
    — А где равенство? Богатство в разнообразии есть, а равенства этого разнообразия практически нет! Диспропорция какая-то! Нам чужого не надо, никто не хочет избавляться от этого разнообразия. Нам своё нужно, наше дайте нам.

    Среди многонациональных народов марийцы сумели сохранить до сегодняшнего дня самую древнюю на земле веру – почитание и поклонение силам природы.
    — Есть чем гордиться. Но вот эта диспропорция доведёт нас. Много ли нам осталось? Мы живучие, но нужно требовать справедливости. Марийский традиционализм в Марий Эл представлен слабо!

    Что нам дадут каменные изваяния, ведь в момент моления в святой роще укрепляется связь человека с природой.
    — В МТР всё чаще начинают говорить что нужна модернизация! Посмотрите на православных, церьковь — организация, финансовые вливания, разделение труда, налоговые послабления, пропаганда. А у нас? Каждый сам с собой. Нужна централизация, объединение как у других религий с центром в Марий Эл и филиалами в других регионах. Если грамотно оформить, всё будет хорошо. Мы не секта, мы целая религия. А в Йошкар-Оле нужен марийский купольный храм. Вообще отрицать прогресс очень глупо. Филосовия нужна, без прагматизма тоже никак.

  7. Аноним

    Танаков В.Д. Кушто? Мом Онча?

  8. Аноним

    Тӧра-влакын шонымышт почеш колен пыташ шушо мари калыклан могай эше памятник, молан нунылан Кумалтыш пӧрт? Молан Академий? Тек шке коклаштышт шурген, икте весынам тошкен, темден илена. А НУНО мемнан мландеш оза лийын кодыт, мом шонат тудым ыштат, ХимТрейл программа дене, ВТО, ГЛОБАЛИЗАЦИЙ,тӱрлӧ закон, указ, пунчал да тӱрлӧ психологический йӧн ден КАЖНЕ МАРИ АЙДЕМЫМ: кеч шоҥгым, кеч самырыкым, кеч икшывым пытарат. А Мамаев гайже Мари ЮМО шенгек шылын тек полшен шогат.
    ЮМО, СУКСО,ШНУЙжо МАРИ КАЛАКЫМ садак АРАЛЕН кода, лач ӰШАНЫМ йомдараш ОК КӰЛ! МАРИ АЙДЕМЕ ВИЯН ДА ТАЛЕ ЛТЙ. ШКЕНДЫМ да ЕШЕТЫМ пытараш ИТ ПУ.

  9. Аноним

    «Великие силы природы вымывают болезни и тяжести из тела, и наполняют их силой и здоровьем.»
    А программы ХИМТРЕЙЛ уничтожают?

  10. Курык-ку*

    Пагалыме Марий-влак! интернет страницыште возыза шкендан шонымашым. Ваш-ваш каргымашым тунямбаллан лукташ нимолан — тиде тендан шке чон да уш шонымаш. .Палыза, тендан возымо мутда вес экраныш кава гоч толеш. Толмыжым — каймыжым, миймыжым да шумыжым ме огына пале, кузе огына пале- шенгелым ончыч ойлена, але ончылым вара ойлена. Тыгакак огына пале: енлан каргымашым колтена, але шке умбак оптена. Сандене тендам у*жам ваш-ваш пагалаш, да чын марий улыда гын, марий коклаште шургымым марийын тушманлан ида ончыкто. Тидлан тушман — влан йывыртат веле, да утларак тулыш у*йым опташ ту*н*алыт. Кечыда волгалт шогыжо, марий -влак, шонымашда яндар лийже., юмылан чонда почылт шогыжо. Кугу тау.

  11. L.

    Автор пишет, что „Чумбылат повсеместно известен под именем Курык Кугыза, Кугурак, Полемдрук.” Согласна, известен, но не везде и не повсеместно!
    Далее „поэтому призывы к установлению
    памятников на общее обозрение являются лишними.” Хитрый такой ход! Ставить ничего нельзя потому что это не по нашему, противоречит традициям. А может быть дело в другом? Просто Маркелов увлекся своими постройками и не желает видеть в Йошкар-Оле памятник Чумбылату. Это не вписывается в его планы, деньги на это не хочет тратить, мешает его „итальянскому фэн-шую”. Йошкар-Ола — столица марийской республики, Чумбылат здесь быть обязан! А нас опять раскалывают.

  12. Шернур калык лӱм дене Зоя Дудина

    Аноним гай-шамыч!
    Вячеслав Михайлович — калык пагалыме онаеҥ. Серымаште шке шонымыжым, ты йодыш верч чон дене когарген илымыжым каласен. Тыге каласаш правам пагалыме онаеҥна ятыр ий тыршен ыштыме пашаж дене сулен. Киров кундемысе кугезе марий мландым, Чумбылат курыкым, Пӱртӱс памятник семын арален кодымаште тудо тӱҥ айдеме. Кеҥеж еда пӱтынь Россий гыч тӱжем дене еҥым вуй савымашке чумыра. Кӧргӧ чон арулыкшо дене мемнам эмла. Лач тудо Чумбылат ончылно мемнан пашана, кумылна, икшывына верч мутым куча. Тиде огыл мо айдемын суапше?
    Тумам кычалше кашак! Але вара нимогай шнуй шижмаш чоныштыда кодын огыл? Чыла шалатен, сӱмырен, вурсен пытараш ямде улыда. Кӧн кӱштымыжым шуктеда? Тыгай ӱлыкшӧ чон дене кузе иледа? Мландавалан тендам нумалаш пеш нелыс…

    • Аноним

      То-то МАРИ калык пеш «сайын» ила. Поснак Шернурышто. Поснак Зоя Дудина. Кишке семын, шыпак чоян пӱшкылын Дудинаже кöн шӱдымыжым шукта? Мамаев дене пырля айда тек Йошкин Кот воктене ХИМТРЕЙЛЫН пуракше дене шӱлен шинчеда.
      Тумам кычалаш жап кодын огыл.. Мари калыкшат уке гаяк.
      Вес элыштат, Мемнан элыштат кузе илена, чыланат палат. Дудинажым мландыже кузе нумалеш, Юмыжо веле пала….

    • Шернурышто илыше

      Шернур калык лӱм дене кузе шке шонымашетем тушкен кертат?

  13. Оласе

    Мый авторын возымыж дене ом келше гынат, но айдеме эре айдемак лийын кодеш, тудым пагалаш, жаплаш кӱлеш. Садлан Зоя Михайловна чын воза. Аноним (02.02.2013 в 10:41), айдемым тыге шудалаш йӧршын шот огыл… Шке такшым марий калыкым чимарий йӱлам аралем ман шонеда дыр… Но тыгай койыш дене калыкым марий-влак деч, чимарий йӱла деч йыгыжтареда веле…

  14. Палыше

    А эше тиде статьям Мамаевлан Мочаев ден пырля Викторов В.В. возаш полшен да икмыняр шучко еҥ, кудыжо МАРИ калыкым шыпак, йыштак, чоян пытарен толаш полшышо-влак коклаште изи огыл верым налын шогат. Тек нунымат МАРИ ЮМЫНА мут кучаш шогалта.

  15. Зоя Дудина

    Анонимлан.
    Мый нигӧмат пӱшкылын омыл. Пӱшкыламак гын, йылт вес семын, Мыйын пӱшкылмым шагал еҥ чыта. Тыйым йоҥылыш деч утарынем ыле. Чаманаш вел кодеш, тидымат от умыло.
    Мый Вячеслав Михайлович нерген чыным каласенам. Онаеҥым шӱктарымаш — Юмын ончылно кугу сулык. Чумбылатым ида сырыктыл. Тудо кынелеш гын, нигӧланат сай ок лий.

    • Аноним

      З. Дудиналан.
      Шкендычым йонгылыш деч утараш жап толын шуын. Мамаевын пашажым жап акла: Юмо ден але ия-шамыч дене улеш, возымыжым тӱткын луд, можыч ужат возымаштыже, шкенжым шке (Мочаев полшымо дене да саде статьям возен пушо), Онаенгым ыштен шогалтымыжым Шернур калык пеш сайын шарна. Юмо ден лиеш гын, Мочаевын да Викторовын возымыж йымалне кидшым ок пыште ыле. Тӧра-шамычым чот мокто, ала Сулыкет шагалрак лиеш да тыйым саде кишкет-влак огыт пӱшкыл, кӱпчыкыш пуртен шындат, можыч Оболенский-Ноготков ӱмбакат…..Чумбылатым ида сырыктыл…. Тудо кынелеш гын, пинерешке-шамычлан сай ок лий…..

    • федор

      Зоя, чотак пӱшкылыч мари калыкым, эн ончыч мари Ӱдрамашым. Шонем, ушештараш огеш кӱл куштыжым, кунам оксам тӱлат, чӱҥгалын моштет

  16. Оласе

    Вот лудам тендан возымыдам да кумыл вола. Аноним, Курык-ку* = статьян автор (?), Зоя Дудина, Федор чылан те Юмын лӱм дене кутыреда… Тидын годымак тендан кӧргыштӧ пеш кугу Ужмошудымаш, Осаллык, шке оппонентланда Ӱчым шукташ тыршымаш, Ӧпкелымаш, Пагалыдымаш… Вот ме, марий-влак, шукынжо тыгай улына. Марий йылмыште «простить» мут уке, «проститлаш» руш йылме гыч. Мыйын шонымаште марий калыкын тӱҥ проблемыже тыште, садлан марий калык орлана. Садланак мый мутлан официальный чимарий йӱла да моло официальный религила деч кораҥынам (православий, ислам, буддизм дм). Мыйын шонымаште Юмо — тиде Порылык, Йӧратымаш, икте-весым Пагалымаш, проститлен моштымаш… Марий калык Юмо деч кораҥын, садлан орлана…

    • Чирмишхан

      Оласе, «проститлаш» олмеш марла тыге каласен кертат:
      1. касараш,
      2. пакелласаш,
      3. алалым ышташ.

      • Оласе

        Иктаж марийлан «X…, мыйым касаре / пакелласе / алалым ыште!» ман каласе да марлаш кусараш йод… Google-н автоматлын кусарышыже (автопереводчик) гай улыда. Нине мут-влак изишак весым ончыктат…

  17. Курык-ку*

    Кузе илет Марий Элем?
    Шке калыкетым тый аклет?
    Але тыят ия коклаште
    Су*ян ден жапым эртарет?

    Тыгай да моло йодыш уло
    Кунам шонем мый илышым шымлен,
    Ончен: кузе яллаште кудо
    Пытат йо*ршеш оза пелен.

    Ту*злана-чылан шонат- воктене
    Йошкар-Олан уэммыжым ончен.
    Кече еда илыш калыкын нелемын,
    Черкем чон*ат уэш Какшан воктен.

    Кузе кошташ тыгай верлашке?
    Юмылан шомакым пелешташ?
    Тошто ен*ын шу*гарла у*мбалне
    Шорык ку*ту* гай кошташ.

    Марий йылме – калыкын поянже,
    Тыгай пояным у*мыреш поген.
    Марий лийын Шумерлан изаже,
    Пырля ойленыт умылен.

    Марий йылме – тале йылме
    Ойлен Чумблат, Чоткар, Онар.
    Марий мутын чапшым чот но*лталын
    Мурен Кырля, Чавайн, Шабдар.

    Шуко шанчеен* Марий коклаште
    Кумыл да пашажым калыклан пышта.
    Ушан-шотан марий айдеме
    Кызыт ку*лдымын ила.

    Мура тыгак марий су*ретче
    Ту*ням у чон ден ылыжтен
    Марий мландемын эргыже Ямберде
    Сандалыкым да Мландым ваш ушен

    Жап ту*няште кызытеш вашталтын-
    Сарын шарла угыч кугу тул.
    Кызыт марий йылме верчын
    Марий Юмо, Мланде, Юл…

  18. Никитин С.П.

    Вячеслав Михайлович Мамаевын ойжым тыге ун*ылышым: — Марий по*рт-влакым чон*ыман. Чумбылат патырлан скульптурым шогалташ ок ку*л — чурийжымат ниго ужын огыл, кап-кылжымат. Курык кугызалан шогалташ лиеш шарнымаш ку*йым. Тыгодым: — молан ок лий скульптурым, вет моло кугыжа, воеводалан шогалтеныт Йошкар-Олаште? Олаштат мемнам аралыже, вуйым саваш верна лийже. Чимарий йула, южо годым жап ден пырля ошкылжо, и мемнан шнуй айдемына-влак ола, поселко, ял уремыштат шогышт.
    «ОЛАСЕ»-лан. — Кумалме годым йодына ВОЛЬЫК перкем: — имне олмеш автомашин да автобус, троллейбус, поезд мылана полшышо лийже; ушкал шо*р, шыл (колбаса, тушенка), у*й мемнан у*стелыштына лийже; куштылго да экологически ару ужгам да свитерым, йолчиемым чиен кошташ лийже. МУ*Й перке — му*й да сакырым кочса, а заменитель-подсластительым, ту*рло* Е-влакым огыл; ШИЙ перке — оксада ын*гай лийже, ку*чен ида кошт маныт. Чылажым онапу ончылно огыт пелеште, ку*леш-окку*лым огыт луго. Изиш «иносказательно» ойлат, ун*ылен моштыза, ун*ылаш тунемза — ида вожыл. А вольыкым шу*шкыл кочкыт гын — Тидыже моло йумыйулаштат уло, колбасам кочкыда дыр — а тудыжо пушен*геште кушкеш мо?
    Зоя Дудинам молан тошкаш пижында, осалым ыштенак огыл. Шке мутшым каласен кертеш, калык лу*м денат ойлен кертеш.
    Чынжым манаш гын: — аноним лийшым, капка йымачын оптышо пийым колышташат ок ку*л. Тунарак Мамаевым мыскылаш нимолан. Ала кушто, алагунам кредалаш лектын огыл гын: — ужаленак огыл мари-влакым. Онаен*-влаклан Закон почеш, вашпижаш ок лий. Ун*ылыза. Полшыза. Тунемза.

  19. Евгений

    А мый темлем Йошкар-Олаште шындам чап кум тыглай марий удырамашлан: авалан, пелашлан, ака-шужарлан, кудо мемнан марий тукымнан шуаш йочам ышта, онча, йол-умбаке шогалта, а кунам порьен сарыш кая-шурным онча, тракторыш шинчеш, окопым кунча, заводышто пашам ышта. Тыге ме шкеннан калык семын ко улмынам ончыктена, шкенан историйнам шотлышаш улына. Тиде ик шот дене мемнан марий калыкын символжо лийын кертеш. Разве тыгай чап кулан иктаж ко тореш лийын кертеш мо? Мый шонем уке: ни кугыжаныш власть, ни вес калык гыч айдеме. Оксамат погаш куштылгырак лиеш, вет тидлан калык деч гына огыл, кугыжаныш дечат йодаш лиеш. Йолташ-влак, шоналтыза келгынрак, только ида тумалне канашымаш годым!

  20. prokisergen

    Йоднем ыле, ом пале кö дечын. Але Мамаев дечын, але Мочаенв дечын: иктажже ужын улыда мо Оболенскийын тӱсышым. Зоя Михайловна деч вигак йоднем кунам да кушто ужын тудо кышал пайремым, кушто марий ӱдыр-влак чараматырын куштат? Молан тыгай йоҥылышем ыштет МАРИЙ Ӱдыр? Окса ок сите мо? Тылеч вара эше толашет аза малтыме мурым погаш. Тыге оҥай огыл.

  21. Cseremisz

    Давно зарекся участвовать в обсуждениях здесь, так как обсуждать все равно не получается. Или грязью поливают тех, с кем не согласны, или провокаторы, которые, видимо, специально всю дискуссию сводят к параше.

    Но не мог на этот раз не пробежаться по комментам, так как тема памятника мне интересна: я считаю, что нельзя ставить памятник — «не сотвори себе кумира» — наша сила и вера в душе и в сознании, а не в материализованных образах. Ни иконам, ни изваяниям чимарий не поклонялись никогда. Так зачем нарушать это и воплощать священный образ в памятнике? Зачем уподобляться тем, кто не способен существовать без идолов? Зачем мы должны делать то, что чуждо нашей культуре? Я не понимаю.

    А из комментов здесь вывод такой: позор нам всем, что даже уважаемому карту, который своим подвижничеством и уважением людей (в Марий Юмыйӱла картами не назначают — любовь и уважение людей делает их картами) заслужил право не быть облаянным и оболганным.

    Пробежался по комментариям

    • Cseremisz

      А из комментов здесь вывод такой: позор нам всем, что даже с уважаемым картом, который своим подвижничеством и уважением людей (в Марий Юмыйӱла картами не назначают – любовь и уважение людей делает их картами) заслужил право не быть облаянным и оболганным. не стесняемся так грязно разговаривать.

  22. sarze

    Ятыр виян марийлан каласенам: Пеш тале улат карт лий. Кажныже карт йыр пӧртыт, да карт лимышт огеш шу. Молан? Карт лияшыже куштылго огыл. Оксам огыт тӱло, паша ятыр. Калык ончылно вашмутым кучыман. Мамаев шке семынже чыным ойла. Кузе тунемын, мом пала да тудым веле каласен. Тудын возымыже марий йӱлалан келшенак толеш. Илыш вашталтеш, сандене чот шоныман, кузе умбаке илыман. Мыйят шонем Олаште гына огыл, а кажне ялыште лишаш иктаж могай пале, кудо ончыкта мари йӱла улмым.

  23. Аноним

    Установление памятников святым- это подражание православному идолопоклонничеству, от комплекса неполноценности.

  24. Аноним

    Мыят шке шонымашем почын пуынем. Юмо шотышто мый тыге шонем: Юмо кава помышышто ила, мланде валне огыл. Садлан кугу Юмылан нимогай памятникат ок кул, тудо шкежат умырешлан калык шу:мышто: кавасе памятник семын кодеш. Мыйын шонымаште мыланна, марий-влаклан, ку:леш ыле Йошкар-Олаште Марий языческий веран Центржым почаш, кушто чыла исторический, научный материалым погаш ыле, марий йу:лам виктарен шогышо карт-влакын ру:до: верышт лиеш ыле. Вет тыгай Ру:до: верым отышко намиен от шынде. Тыгай ру:до: верыш кажне юмылан у:шаныше ен толын пурен кертеш ыле,але южо марий йуламат эртаташ лиеш ыле.Тыгай Марий ЙУЛАН РУ:ДЫЖЛАН марий архитектор В.Мамуткин ынде шукертак тиде рудерлан проектым суретлен ямдылен. Молан мыланна тиде проектым илышыш пурташ тыршаш огыл. Вет тыгай ру:до:верже мыланна , марий-влаклан, кулеш. Молан руш вералан почти кажне уремыште гаяк черке-влакым чонат.Молан мыланнат тыгай хотя бы ик ру:дерым почаш огыл. Кулеш гын окса шотышто Москва деч оксам йодаш лиеш. Тыгай центр Европа кундемыштат ик кугу Центр семын лиеш ыле. А памятник-влак шотышто — шкенан Марий мландыштына кулеш шкенан лу:мло: енгна -влаклан памятник-влакым шогалташ .Ме умыреш вуйнам саваш туналына » марий Моцарт» Эрик Сапаевлан, первый режиссер А.Маюк-Егоровлан, ко сталинский репрессийлан верч умырешлан самырык вуйжым пыштен, луен пуштыныт.Мылам, мутлан, ок келше первый звуковой кинон » Путевка в жизнь» Мустафан рольжым модшо марий артист,поэт Йыван Кырлан памятникшым чойын корно воктене,перронышто шогалтымылан. Вет тудо куртньо корнышто пашам ыштен огыл, а татар рвезе Мустафан рольжым модын ончыктен . Садлан йодыш лектеш- тиде памятник Мустафалан почмо семын лектеш, Кулеш ыле тыгай Российым чапландарыше айдемылан Йошкар-Олан рудо верыштыже шогалташ. Мый чыла ен-влакым ойлаш ом тунал, шуко лийыныт мемнан марий калыкын тыгай чапландарыше эргыж ден удырышт-влак, кудыштлан кулеш ыле памятник-влакым шогалташ. А Йошкан кот шотышто шукерте огыл центральный телевидений дене пеш чот почкалтарен пуэныт ыле. Тендам чыладамат пагален, Мария Байрамовна!

  25. Никитин С.П.

    Согласен, традиции подрывать не надо. Но в эпоху присутствия в публичных местах различных символов, нельзя отсутствовать. Памятники, они напоминают, вызывают интерес. Скорее памятники марийским святым нужны даже не марийцам, а тем, кто их не признает, не желает их знать. Наши святые должны стать «светскими», «цивилизованными», городскими, а не лесными, «темными», «отсталыми». Если традиционная вера коренного народа России замкнувшаяся в себе, то превращение в секту — неминуемо. Мифы и герои должны жить в повседневности, а не от случая к случаю! Марийская мифология не должна уступать голливудской и прочей мифологии.

  26. Аноним

    Никто же не будет покланятся камню. Это символ героя, символ марийской культуры, истории. Национальная составляющая Марий Эл должна проявляться во всём. Иначе нас не будет видно. Любому народу нужны символы, их яркое преподношение сплачивает народ, добавляет гордости. Ультраконсерватизм марлаверы лишает нас прогресса и загоняет самих в себя, с такой основой развиваться и постоянно адаптироваться к внешним обстоятельствам невозможно.

  27. ABTOXTOH

    Для чего ставят памятники? Я так полагаю, для того что бы увековечить и возвеличить человека сделавшего для человечества, в нашем случае для марийского народа бесценный вклад в историю своего народа. Поэтому ,мы как благодарные потомки должны увековечивать в памятниках своих героических и талантливых предков. У каждой группы мари были свои мифические герои и вожди. Чумбулат прежде всего был живым, реально существующим человеком, который столько много сделал для марийского народа, что для мари он стал святым. Память о Чембулате , ее увековечивание, может стать той связующей основой марийского народа, которая может спасти её от гибели. Пора объединяться всем марийцам, как были едины мари в золотые времена и драматические годы борьбы со всевозможными захватчиками.

    Установление памятников святым- это подражание православному идолопоклонничеству, от комплекса неполноценности.
    ————
    Памятники в русской истории появились сравнительно недавно — в петровское время.У всех финно-угров с древнейших времен была традиция отмечать свои сакральные места. Не стоит сомневаться — все изображения выдуманных или реальных существ имели культовое значение. У мари в древности тоже были вырезанные из дерева человеческие изображения и родовые тотемы, идолы скажем так, и только после, я думаю, с целью сохранить в тайне свои священные рощи, мари перестали устанавливать их. Кстати на могиле Чумбылата был установлен каменный алтарь, который был взорван- это в продолжении темы о лапшангинском комплексе.

  28. Никитин С.П.

    Пеш кугу йодыш. Келге ойан мут-влак. Вашпижмашымак ом уж, ужам у*чашымашым, ужнем.
    Кунам йодына: — Чумбылат, (Кугурак, Лемде курык кугыза ..) — кынел!
    Молан огына колышт вашмутшым: — Чумбылатым кынелтыза шкендан ко*ргыштыда. Уш-акылан, виян, таза, айык, кугу ешан лийза — тудо манеш.
    Мемнан пашанам алаго* ыштышаш огыл — ме шке нимом она ыште гын. Кочкына-йуына шке — Юмолан чыла она пу. Пашанамат шке ыштышаш улына.
    Эн ончыч — айык лийшаш улына. Вара веле ушна яндар лиеш.
    Мари йулалан (йумыйула, илышйула, ешйула, мутйулалан) полшыман. Ушныза, ниго ок чаре. Ужыда, могай вийна.
    Тазалыкым тылада.

  29. Никитин С.П.

    К вопросу об установке памятника Чумбылату, мнение «Марий кумалтыш» не может быть решающим, потому что Чумбылат национальный герой, а не только святой. Например, Александр Невский и Федор Ушаков. Во-первых они военачальники и защитники Земли Русской, России, и только потом они стали святыми в РПЦ.
    Не допустим «приватизации» почитаемых людей.

  30. Тойбылат

    Чын шольо-изай-влак! Памятник кӱлеш кумалтышлан огыл. Чын ойледа: «Чумбылат — национальный герой, а не только святой… «, «Никто же не будет поклоняться камню. Это символ героя, символ марийской культуры, истории…», Тудо кӱлеш куремышлан тудым шарнашлан гына огыл, тудо лийшаш: тудым палшыжлан и пагалышыжлан — лӱдде ончык кайаш «стимул» («Чумбылатым кынелтыза шкендан кӧргыштыда..»), а тудым палдымыжлан — пален налаш тудым «стимул» (йымалныже возыман: кӧ тугай, кунам и кушто кумалтыш лиеш…) Чын, Автохтон, «память о Чембулате , ее увековечивание, может стать той связующей основой марийского народа, которая может спасти её от гибели..».

    • Аноним

      Чумбылатланат, моло марий талешке-влакланат памятник-влак пеш кӱлыт! Тыдым кеч-могай эрыкан марий умыла. Лач южо «акрет годсо йӱлам аралышын» койшын ок кӱл ман тӱя: Марий-влак, айста умбакыжат чодраштынак илена, молан мыланна мемнан руш Озанам сырыктараш…

  31. Аноним

    Йолташ-влак, Акпарслан памятникым шогалтыме годым «Мамаев» йӱк ала-молан ыш шокто. Ала ме ышна кол?

    • Аноним

      Мамевын, тыгак Таныгинын да Cseremisz-ын йӱкшым ме кызыт марий Эл школлаште религийын негызшым тунемаш тӱҥалмекат ышна кол. Тушто вет чимарий йӱлалан вер уке. Молан марийын «акрет годсо йӱлажым аралыше-влак» шып шинчат? Тек марий йоча-влаклан школлаште виеш православийым «навязывать ыштат»…

  32. Аноним

    Пагалыме иза, ака-шамыч. Ме чыланат марий улына. Айста икте-весынам огына шу:ктаре. Молан айдемын, Шернур кундемын пагалыме онаенжын, шонымашыжым тыге каргеда? Тудынат шке шонымашыже, тидлан праваже уло. пашаже тачысе кугыжаныш кучемлан ужалалтме шотышто огыл. Мый, марий семын отышто кумалаш кумылан улшо ен, Мамаевын шонымашыж дене келшем. Олаште памятникым шындыме дене мый вара тушко кумалаш кошташ туналам шонеда? Уке, тушко ончалаш гына толын каяш туналам. А чон почын кумалаш мый Чумбылат курыкыш каем. Мылам тыге келша, Пу:ртУсышто: гына чонем лушка. КЕлшем, олаште марий юмыйу:улан улмыжо нерген палдарыше пале лийшаш. Памятник гын, тугеже тудо ик Чумбылатлан огыл, а Чыла марий талешкылан, иктешлыше образ лиеш гын, сайрак шонем. уке гын, таче Чумбылатлан, эрла Онарлан, вес гана Болтушланат Йошкар-Олаштак лийшаш манаш ту:налыт. Молан ме моло семын ола мучко памятник-влакым шындыме верч тыршышаш улына? келшем, ку:леш ик юмын кудо. тушто карт-влак погынаш, туныкташ ту:налыт, Рушарня але вес ойырен налме кечын кумалтышым эртараш. тыге ик жап олаште кумалтыш эртаралтын. кумылын коштмо. ШОнымо семын вет кажне марий ялыш каен ок керт. Черкыш кажне кечын каен кертыт — ия виса шуко. а ме огына керт, олаште ойырен налме вер уке. Марий юмын кудо нерген пеш шукерте ойлат. тачат тудо ышталтын огыл. Тиде посна кугу комплекс лиеш гын, эшеат сай — марий юмын кудо, марий кафе… Ик пагалыме марий шке жапыштыже тиде шонымашым илышыш пурташ лийын ыле. Шу:кальыч тудым. арален шына мошто марийым. Эсогыл олаште икымше марий кафем марий-влак ыштен кертын огынал. ынде куанен коштына: кеч марий кафена уло , тудыжат вес калыкын кидыште. Ко: ужалалтын, ко: ужалалтын огыл,.. «аноним» шенгелне еным титаклаш пеш сай да куштылго, палшаш ыле: илышыште те шкеже мом порым ыштенда але ыштен шогеда марий калыклан? Ыштеда гын чынже денак иктаж мом — тау. палшаш ыле тольык — мом. пален мошташ ок лий — чыланат аноним-влак улыда каргашыше-влак.
    Мый чодыраште ом иле. Лачак чодыраш, п:рту:с лонгаш кумалаш коштам. тушто марийлан йонгыдо да ласка. сандене мый ом келше -«марий-влак чодыра гыч ынешт лек» манме дене. Марий й:улана тыгай — пу:рту:с дене ик йогынышто илаш, тудын деч илыш вийым налаш.
    Чылаштым пагален да аклен Чумбылат тукымын ик шочшыжо.

    • Аноним

      >Айста икте-весынам огына шу:ктаре.
      Тидын годымак кӧ тый денет ок келше, тӱрлын мыскылен, лӱмден, шӱктарен пытаршыч… Нигӧ памятник деке кумалаш кошташ ок ӱж. Марий талешкылан йытыра шӱм-чон дене олаште шогалтыме памятник марий калыклан шкенжым айдеме семын, моло калык дене иктӧр улмыжым шижаш полша. Марий еҥ ий гыч ийыш шукырак олаш кусна, но олаште нимо марий уке.

  33. Аноним

    Как памятник в городе можно ставить (вспоминайте наставников ваших и почитай отца и мать твою. Библия.) А воздвижение в чин святых и поклонение умершим — это идет против второй заповеди Ош Поро кугу Юмо ( Не сотвори себе кумира и не поклоняйся им).

  34. Аноним

    Мый гын шонем, Олаште памятникым шогалташ кулеш, а чодыраште, шугарлаште огеш кул.

  35. Тойбылат

    Йолташ-влак! Шонымашна ик семын, манаш лиеш. Иктешлымашым (выводым) ышташ лиеш. Тыште чыла раш, если шонаш мари-кугыжаныш шот (подход) дене да мари калыкын ончыкылыкше лийжак манын гын. Чарлаште лийшаш ик ту:Н памятник — чыла мари талешке-влак лу:м дене тиде лийшаш Онарлан. Тудо верланышаш мари кумалтыш по:рт ончылно. Тыгак лийшаш (Акпарс памятник семын): Чумбылатлан — Чарла гыч Шернурыш кайыме корно валне (кугу корнывожышто); Мамич-Бердейлан — Чарла гыч Озан:ыш кайме корно валне (корнывожышто), Полтышлан — Малмыж олаште але воктенже. Ончыкылыкшым шарналташ ку:леш ыле тыгак (чап ку: дене) кугу сар талешке-влакым: Акмазикым — покшел Виче кундемын оньыжажым, Адайым — Шамарша кундемын оньыжажым, Ош Пондашым (Байбородам) — Ветлуга кундемын оньыжажым. Тиде йодышым Мари ушемыште да Мер Кан:ашыште но:лталман, Ту:выра виктер гоч решатлыман.

Добавить комментарий